Od wielu już lat oficjalny dyskurs w jakiejkolwiek debacie politycznej na temat reżimów, terroru, autorytaryzmu sprowadza się do jednego: do stałego oskarżania “Państwa komunistycznego” poprzez pryzmat “Czarnej księgi komunizmu”. W konsekwencji powszechna jest opinia – że “tam gdzie wolny rynek, tam i wolność oraz demokracja” a doktryna Miltona Friedmana jest “powszechnie akceptowaną doktryną przez rządy na świecie”.

Stoję na stanowisku, iż jest to takie samo kłamstwo jak kłamstwem jest twierdzenie, że istniało “Państwo komunistyczne” (jakby komunizm nie odrzucał państwa?). Być może nawet, jest to największy sukces propagandowy zwolenników Friedmana oraz leseferyzmu ostatnich dwóch, może nawet trzech dekad.

W mainstremowych mediach, w oficjalnych podręcznikach do historii czy ekonomii, każda z historii tych ultraliberalnych teorii jest tak wybielona, że stała się wręcz sztucznie nieskazitelna. Nie chodzi tu nawet o sam aspekt, że “autorzy” owych publikacji zapominają o najbardziej nie ludzkim czy antyspołecznym charakterze tych teorii oraz o ich wymiarze i skutkach społecznych (bieda, wyzysk, brak opieki socjalnej, brak stabilności).

Nie wiem nawet czy jesteśmy w sobie wyobrazić i opisać ogrom krzywd, cierpienia, niesprawiedliwości jakie wyrządzają te systemy ludziom. Jak zmuszają ich do życia w nędznych warunkach, w lepiankach, bez wody, prądu, jedzenia, przy jednoczesnym braku szans na lepsze jutro i jakiejkolwiek pomocy. Przy jednoczesnym braku dostępu do służby zdrowia, edukacji czy nawet pracy a jak już to na półniewolniczych warunkach.

Chodzi tu także o prosty fakt, w żadnym państwie gdzie wprowadzano myśl Miltona Friedmana czy inne skrajnie liberalne teorie, zwyczajnie to się nie powiodło. Doktryny te zawodziły, powodując tylko spustoszenie społeczne oraz ekonomiczne.

Najlepszy przykład stanowili Chile. Po puczu do Chile przybywa Milton i jego “chłopcy z Chicago” z gotowym pakietem reform. Skutkiem była klęska humanitarna i ekonomiczna. W końcu lat 80-tych miało najniższe PKB na osobę w całej Ameryce Łacińskiej i było ono niższe niż za czasów rządów Allende. Bezrobocie w ostatnich miesiącach rządów Pinocheta wynosiło ponad 16% a produktywność była niższa o 10% niż za Allende. Można więc śmiało mówić, że największym cudem gospodarczym Chile jest to, że w ten cud świat uwierzył.

Poniekąd o Miltonie i jego teoriach świadczą reakcje w jego ojczyźnie. Nie bez powodu magazyn “Time” Friedmana uznał za “szkodliwego chochlika” w 1969 roku.

Całkowicie pomija się jeszcze jeden wymiar: żadna z tych doktryn nie może być wprowadzona w systemie (reżimie) demokratycznym. Następuje wtedy zbyt duży opór społeczny. Dlatego właściwie wszelkie eksperymenty liberalizmu tego typu przeprowadzano w krwawych dyktaturach jak Chile, Argentyna czy obecnie Meksyk.

Zmierzamy do sedna sprawy. Zawsze z krucjatą kapitalizmu idą w parze reżimy, wojskowe zamachy stanu, dyktatury, tortury, terror, represje, mordy polityczne. Brutalne metody stosuje się zarówno wobec jednostek jak i całych grup.

Oczywiście najlepszym przykładem pozostają państwa Ameryki Łacińskiej, jak Chile, Argentyna Brazylia, Paragwaj, Ekwador, Nikaragua, Gwatemala – tak naprawdę to cała iberoamerykańska strefa została poddana temu eksperymentowi. Zawsze z takim samym skutkiem: powszechną biedą, przepaścią społeczną, zapaścią ekonomiczną, dziką prywatyzacją, uzależnieniem od USA, brakiem dostępu do szkolnictwa czy służby zdrowia. Przy okazji zawsze pojawiały się represje, terror, tortury i mordy.

W samej Ameryce Łacińskiej liczba ofiar sięgnąć może nawet 1 mln. Jednak, o ile w przypadku “komunizmu” liczbę ofiar i ogromu tragedii tego systemu jesteśmy w stanie ocenić, to tak w przypadku neoliberalizmu już nie. Nie jesteśmy w stanie pojąć i policzyć ile krzywd ludzkiej się polało, ogromu tragedii, biedy, nędzy.

Do tej pory w Polsce trwa ostry spór co do oceny i szacunku ofiar “reform” oraz “terapii szokowej” Balcerowicza. Nie wiemy ile osób zepchnięto na margines skazując ich do życia w skrajnej nędzy. Nie wiemy ile w tym czasie ludzi umarło z powodu głodu czy po prostu bied. Skutki tych reform ponosimy do dzisiaj – chociażby poprzez skalę ubóstwa w Polsce.

Wystarczy jednak spojrzeć, że w szczytowym momencie tychże reform wskaźnik samobójstw wzrósł w Polsce o 400%. Dzięki temu możemy zrozumieć ogrom tragedii ! Nie trzeba być chyba psychologiem społecznym by dostrzec związek pomiędzy sytuacją materialną (gospodarczą) a plagą samobójstw. Skądinąd dlatego słusznym pomysłem wydaje się wola postawienia Leszka B. przed sądem i osądzenie go, podobnie jak dzisiaj sądzi się Jaruzelskiego czy Kanię.

Jak wyglądało życie w Rosji po załamaniu w 1999 roku ? Jak żyje się Chińczykom gdy ten kraj wkroczył na jedyną słuszną drogę kapitalizmu ? A jak się żyje Meksykanom ?

A co się stało po huraganie “Katrina” ? Tysiące ludzi straciło dach nad głową, tysiące zostało zepchniętych do życia w slumsach ? Jaka była na to reakcja ?

Masowo burzony mieszkania komunalne a na ich miejsce buduje się luksusowe osiedla. Sprywatyzowano system szkolnictwa a ludzi biednych pozostawiono na lodzie.

W tym wszystkim powinno nas zdumiewać jedno. Gdy się mówi o skali ofiar “komunizmu”, to stawia się najczęściej tezę, że to sama ideologia “komunistyczna” jest winna ogromowi zbrodni a nie poszczególne jednostki wypaczające tenże idee. Tym samym od razu stawiamy tezę, że “komunizm” ze swej natury jest totalitarny czy też autorytarny.

Natomiast gdy rozmawiamy o represjach czy mordach dokonanych w imię wolnego rynku, mówi się o wypaczaniu idei przez jednostkę. Acz najczęściej i tak następuje tłumaczenie: “bo bronił nas przed komunizmem, który by wymordowałby dwa razy więcej ludzi”. Tylko skąd my  mamy to wiedzieć ? Czytamy w umysłach “komunistów” i wiemy, że chcieli wymordować dwa razy więcej ludzi ?

Allende jakoś nie mordował, Castro mimo represji – również, Chavez obecnie także nie (baaa Wenezuela pnie się do góry jeżeli chodzi o wolność prasy), ale za to nadal liberałowie mordują w Meksyku czy Kolumbii.

Następuje tutaj pewne odwrócenie. Oczywiście, ideologia “komunistyczna” nie jest bez winy, nie oznacza to jednak że wszystkie rządy (mniej lub bardziej prawdziwych) komunistów są zalane potokiem krwi. A co w takim razie z krucjatą kapitalizmu ?

Zamachy stanu, pucze, represje, tortury (i to wymyślne), masowe mordy, eliminacja poszczególnych grup społecznych. Tu się właśnie mówi o “wypaczeniu”. Spójrzmy jednak obiektywnie – to czy czasem właśnie Milton Friedman nie mówił o “czystej kartce” (czyli burzeniu starego porządku, instytucji publicznych, etc), niszczeniu wszelkiego oporu, wprowadzania kapitalizmu szokiem, zaskoczeniem, siłą – jak nam to świetni przedstawiła Naomi Klein w “Doktrynie Szoku”.

Mniej więcej rok temu doszło do ogromnych protestów społecznych w meksykańskim mieście Oaxaca, które zaczęło się stosunkowo nie pozornie – od protestów nauczycielskich, żądających zwiększenia nakładów państwa na szkolnictwo oraz cofnięcie decyzji o zamknięciu ponad 200 szkół. Dzisiaj w rocznicę pierwszego protestu – na który władza odpowiedziała strzelając do bezbronnych nauczycieli – na ulice miasta wyszły dziesiątki tysięcy ludzi, którzy obiecali władzy i kapitalistom, iż nie zapomną o ich zbrodniach.

Protesty jednak się rozszerzały wciągając w to kolejne grupy zawodowe aż zakończyło się to wybuchem spontanicznych walk, które można uznać za próbę wzniecenia rewolucji, opierając się na organie APPO (Asamblea Popular de los Pueblos de Oaxaca – Ludowe Zgromadzenie Mieszkańców Oaxaca), które można porównać do ogromnego samorządu opartego na wspólnotach, radach, komunach, gminach. Całe miasto wyszło na ulicę, wszyscy mieli dosyć wszech obecnie panoszącej się korupcji, terroru władz, manipulacji oraz fałszerstw wyborczych, do tego nasilał się kryzys gospodarczy, spowodowany najdzikszym wydaniem kapitalizmu.

Wdrażaniu dogmatycznego, neoliberalnego modelu gospodarczego, towarzyszą, od 15 lat, ogromne wystąpienia, protesty, strajki, mimo że są krwawo pacyfikowane przez władze – jak powstanie EZLN w Chiapas, gdzie rząd zastosował taktykę spalonej ziemi, niszcząc drogi, mosty, kolej, pacyfikując wioskę po wiosce, w Oaxaca – strzelając do nieuzbrojonych ludzi, pacyfikując strajki, to wystąpień jest coraz więcej, bo i coraz większa jest skala biedy, bezrobocia, przepaści społecznej, a wielu regionach Meksyku jego rdzenna ludność – żyje jak za czasów przed Kolumbem, bez prądu, bieżącej wody, kanalizacji.

Właściwie oligarchowie, wielcy posiadacze ziemscy, meksykańska burżuazja, zachowała status quo od momentu odzyskania przez Meksyk niepodległości (1821), większość ziem w Chiapas, Oaxaca i w większości stanów należy do kilku posiadaczy, powiązanych z pół-dyktaturą PRI, często będąc panami życia i śmierci chłopów pracujących na roli, w praktyce rządząc całymi stanami, decydując o tym kto może uprawiać ziemię a kto nie, decydując niemal o każdym aspekcie danego regionu. Zdarza się tak, iż posiadają oni swoje własne mennice, w których biją monety, którymi „płacą” chłopom, a Ci mogą je wydać tylko w pańskich latyfundiach.

Wejście Meksyku do strefy wolnego handlu (ratyfikacja nastąpiła 1.1.1994 roku) pogorszyła ten stan rzeczy. Neoliberalne wymogi oraz polityka prowadzona przez prezydenta Salinasa de Gortari, uderzyła przede wszystkim w najbiedniejsze warstwy oraz w tradycyjne, małe, domostwa wiejskie, gdzie zniesienie osłon państwowych, doprowadziło do bankructw wielu upraw. A zakazanie tworzenia własności wspólnej przez wspólnoty wiejskie (kolektywy, kooperatywy wiejskie) doprowadziło do tego, iż chłopi pozostali bezradni wobec konkurencji wielkich posiadaczy ziemskich i zagranicznego kapitału. Naturalnie prowadziło to do przejmowaniu tych ziem przez posiadaczy i tym samym jeszcze większą akumulację kapitału i ziem. Właściwie wobec takiej sytuacji chłopi mieli dwa wyjścia, albo odsprzedać kapitaliście ziemię i zostać u nowego pana i podjąć się półniewolniczej pracy lub też ruszyć do miasta i zasilić tamtejsze slumsy.

Niekiedy, wobec opornych chłopów i wspólnot wiejskich, dochodziło do fizycznych rozwiązań, kiedy to paramilitarne oddziały w Oaxaca, Chiapas, Guerrero, mordowały całe wsie, by kapitalista mógł przejąć te ziemie.

W 1994 roku, nastąpił kolejny kryzys – rząd niemając rezerw pieniężnych na utrzymanie wartości Peso (stosunkowo wysokiej wobec dolara), upłynnił kurs waluty, spowodowało to spadek wartości Peso o ponad połowę i wielkie zadłużenie kraju. Wtedy do gry wkroczył Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Bank Światowy, które przygotowały plan “rozwoju” Meksyku i spłaty długu, polegający głównie na cięciach socjalnych, minimalizacji praw pracowniczych oraz dokończenia prywatyzacji. Ta terapia szokowa doprowadziła do jeszcze większego krachu, ogromnego zubożenia społeczeństwa, ogromnego kryzysu gospodarczego i zamiast spłacania długu, tj. jego zmniejszania, mieliśmy do czynienia z zupełnie odwrotną sytuacją.

Skrajna nędza dotknęła ponad 24 miliony meksykanów i w dalszym ciągu pogłębia się – przypomina to nieco błędne koło – neoliberalizm doprowadził do tej sytuacji, co spowodowało biedę wielu ludzi, a następnie ta bieda spowodowała kolejny kryzys, pogorszenie sytuacji gospodarczej a tym samym wzrost biedy, i tak w kółko.

Proces zaprowadzania neoliberalnych porządków w Meksyku, jak wszędzie indziej, powodował koncentrację kapitału, środków produkcji, w rękach nielicznych, meksykańskich warstw posiadających oraz wielkich międzynarodowych koncernów. Prywatyzacja zaczęła przypominać zwyczajny rabunek, nawet wobec neoliberalnych zasad, – co jeszcze pogarszało sytuację ludności Meksyku.

Nie przeszkadzało to neoliberalnemu prezydentowi Saliasowi, chełpić się wielkimi sukcesami, ale neoliberalna gospodarka szła ku dnu, rósł deficyt budżetowy, dług zagraniczny, gigantyczny import przy minimalnym eksporcie, pogarszająca się gospodarka, nędza połowy obywateli.

Inwestorzy, wietrząc bankructwo, szybko zaczęli wycofywać swoje udziały, rezerwa budżetowa skurczyła się z 20 miliardów dolarów do niespełna 6 miliardów, Meksyk stanął na skraju bankructwa, tylko USA postanowiły go ratować, bojąc się o utratę miliardów dolarów utopionych w tym państwie.

W latach 90-tych, udział biednych biednych w podziale dochodu narodowego stale malał, realne płace pracowników najemnych w 2000 roku były o 25% niższe niż płace w 1994 roku, pogłębiała się przepaść społeczna, neoliberalizm okazał się piekłem robotników, chłopów i części inteligencji, gdyż w 2000 roku blisko 25% meksykanów żyło w skrajnej nędzy (tj. za mniej niż dolara dziennie).

Ponad połowa z 3 milionów mieszkańców Oaxaca żyje w katastrofalnej biedzie, z czego większość to rdzenna ludność. 21,5 procent osób powyżej 15 roku życia nie potrafi czytać ani pisać. Uczniom brak książek i podstawowych przyborów edukacyjnych.

Praktyka neoliberalna nigdzie tak jak w krajach Ameryki Południowej i Środkowej, uwypukliła swoje prawdziwe oblicze – ukazała dramatyczne rozwarstwienie społeczne, biedę, skrajną nędzę, niechybny kurs ku dnu gospodarczemu, niesprawiedliwość, korupcję, matactwa a przy tym reżimy autorytarne.