„Jak brednie zwojowały świat”¹ nosi tytuł jedna z bardziej znanych publikacji F. Wheena. Autor zastanawia się min. nad tym jak to się stało, że neoliberalne brednie oraz dogmaty stały się dominującym nurtem polityki ostatnich 30 lat. A jak to się stało w Polsce, że neoliberalizm zatriumfował ?

Nasz kraj nie stanowi wyjątku od innych państw peryferyjnych naszego regionu i państw peryferyjnych w ogóle. Neoliberalizm został nam narzucony zaraz po rozpoczęciu „transformacji ustrojowej” przez MFW i BŚ (przy wyraźnej zgodzie elit politycznych i rodzących się elit biznesu), które zredukowały nam część zadłużenia a spłatę pozostałej części odroczyły w czasie, w zamian za przyjęcie planów „restrukturyzacyjnych” i „modernizacyjnych” tych instytucji – czyli zgodę na neoliberalne reformy.

Stanowi to stary i sprawdzony model „eksportu” neoliberalizmu do państw ubogich i poszkodowanych „kryzysem zadłużeniowym”. Po raz pierwszy zastosowano to wobec Meksyku i od tamtej pory „MFW i Bank Światowy stały się ośrodkiem propagowania i narzucania na siłę fundamentalizmu rynkowego i neoliberalnej ortodoksji”².

Ortodoksja ta sprowadza się do kilku prostych haseł: „deregulować”, „przeprowadzić cięcia socjalne”, „uelastycznienie prawa pracy” oraz w końcu „prywatyzować” – w skrócie można to nazwać mianem „terapii szokowej”, której pojęcie uknuł M. Friedman i jego „szkoła ekonomiczna”.

Oczywiście nie jest żadną tajemnicą, iż po raz pierwszy eksperyment „neoliberalny” przeprowadzono podczas trwania krwawej dyktatury A. Pinocheta w Chile i również żadną tajemnicą nie jest, iż neoliberalni ekonomiści ukochali sobie różnego rodzaju dyktatury³, bo dzięki nim mogą wprowadzać wszelkie dogmaty ekonomicznie nie zważając na wolę, opór czy koszta społeczne.

A te w przypadku Chile były katastrofalne i największym „cudem gospodarczym” tej epoki było to, że świat do tej pory wierzy w ten cud. Garść faktów dot. Chile⁴:

Wprowadzona w 1975 r. przez rząd Chile terapia szokowa zmniejszyła inflację do znośnych rozmiarów kosztem zwiększenia bezrobocia z 9,1% do 18,7% w latach 1974-75. To wzrost bezrobocia porównywalny z okresem wielkiego kryzysu w latach 30tych w USA. Odnotowano spadek produkcji o prawie 13%, co było najpoważniejszym kryzysem w historii Chile od 40 lat.

Tzw. „cud ekonomiczny”, którym tak bardzo się zachwycają prawicowi wielbiciele morderców, trwał od 1978 do 1981 r. W tym okresie wzrost ekonomiczny wynosił 6,6% , zniesiono wszelkie ograniczenia na zagraniczne inwestycje i pożyczki (…) problem polega na tym, że analizy ekonomiczne tego okresu pomijają jeden bardzo prosty fakt: a mianowicie, że wzrost gospodarczy po okresie głębokiego załamania ekonomii jest tym szybszy, im głębsze było załamanie (…) tzw. „cud ekonomiczny” w Chile polegał wyłącznie na tym, że zwolnieni pracownicy powrócili na swoje stare miejsca pracy.

Jeżeli spojrzymy na wskaźniki wzrostu w długim okresie okaże się, że Chile miało przedostatni wynik jeśli chodzi o wzrost ekonomiczny w całej Ameryce Łacińskiej w latach 1975-80. Gorzej funkcjonowała tylko gospodarka Argentyny.

Globalizacja rynku Chile spowodowała, że kraj stał się całkiem bezbronny wobec międzynarodowych kryzysów. Kryzys z 1982 r. uderzył w Chile silniej, niż w jakikolwiek inny kraj Ameryki Łacińskiej. (…) W 1983 r. gospodarka Chile była w ruinie, a bezrobocie sięgnęło 34,6%. Produkcja przemysłowa spadła o 28%. Gdyby nie interwencja państwowa, największe grupy finansowe w kraju doznałyby całkowitej plajty.

Na czym więc polegał “fantastyczny wzrost ekonomiczny” w epoce Pinocheta? W latach 1972-87 produkt narodowy brutto na mieszkańca spadł o 6,4%! W 1993 r. PKB na głowę mieszkańca wynosił 3170 USD. W przeliczeniu na wartość dolara w 1973 r. PKB na głowę mieszkańca wynosiło wtedy 3600 USD! Tylko pięć krajów w całej Ameryce Łacińskiej miało gorsze PKB w czasach rządów Pinocheta!

Nie przestraszeni tym faktem polscy neoliberałowie przyjęli chilijskie rozwiązania bez zająknięcia. W tym nawet kulejący system emerytalny Chile⁵ autorstwa José Piñeira⁶ oparty na prywatnych funduszach emerytalnych. Skutek jest katastrofalny – ponad 55% ludzi, którzy opłacali swoje składki nie będzie nawet miała prawa do „emerytury minimalnej” i tylko połowa spośród tych 45% szczęśliwców uprawnionych do odbierania emerytury będzie posiadać „emeryturę minimalną” wynoszącą 180 dolarów miesięcznie.

Neoliberalne sprzeczności

Krótko mówiąc dyskurs „neoliberalny” dominuje dzisiaj. Lecz szereg komentatorów zwraca uwagę na fakt, iż w istocie doktryna ta nie jest wewnętrznie spójna⁷, prościej: zawiera sprzeczności.

Przykładowo S. Amin⁸ zwraca uwagę na jeden z ulubionych procesów neoliberałów – „deregulację”. Przecież zdrowy rozsądek podpowiada nam – „rozregulowanie rynków” teoretycznie sprzyjać powinno wolnemu rynkowi. Podczas gdy w rzeczywistości dzieje się na odwrót – rozregulowane rynki bardzo szybko zaczynają być regulowane poprzez powstające monopole i oligopole. Albowiem zgodnie z logiką to państwowy interwencjonizm i „ustawy antymonopolowe” chronią rynek przed monopolizacją.

A co z walką z biurokracją ?

Neoliberalizm uczynił sobie z biurokracji jednego z głównych wrogów. To dzięki propagandzie zwolenników „czystej ekonomii” biurokracja weszła do słownika jako synonim zgorzkniałego aparatu administracyjnego, który działa nie sprawnie a dla przeciętnego człowieka jest mordęgą.

Czy tak aby na pewno jest ?

W istocie rzeczy, neoliberalizm nie walczy z biurokracją – bo starą zastępują nową (z tą różnicą, iż nowa nie jest już państwowa). W rzeczywistości pod hasłem walki z biurokracją należy rozumieć walkę z opieką socjalną, niezważając na koszta społeczne.

To dlatego od wielu państw Trzeciego Świata wymagano zastąpienia złych (bo podobno zbiurokratyzowanych) programów budownictwa socjalnego by wyciągnąć ze slumsów najbiedniejszych. Zamiast tego MFW i BŚ narzuciły tym państwom „program poprawy warunków życia w slumsach”⁹.

Program, który cynicznie akceptuje jedną z największych niesprawiedliwości i okrucieństw tego świata jakim jest konieczność mieszkania w slumsach, zastąpił publiczne programy budowy taniego mieszkalnictwa we względnie normalnych warunkach.

Jak się nie trudno domyślić – okazał się klapą. Lecz nie był już prowadzony przez administrację publiczną czy nawet samorządy terytorialne, lecz zbiurokratyzowane, podporządkowane BŚ i MFW organizacje pozarządowe za pieniądze „darczyńców”.

Tak więc zrzucono w ten sposób odpowiedzialność państwa za opiekę socjalną – powierzając je organizacjom charytatywnym, które jak wiadomo nie pomogą wszystkim i służą raczej naprawie sumienia i mydleniu oczu niż faktycznej pomocy.

Jednak przedstawiony przeze mnie aspekt mieszkaniowy wymaga dalszego rozwinięcia, albowiem jest to jedynie element znacznie szerszego zjawiska, którym odznacza się neoliberalizm w sferze mieszkaniowej.

W przeciągu ostatnich 30 lat większość część państw praktycznie całkowicie wycofała się z tej sfery i pod przymusem MFW rozpoczęły proces prywatyzacji doprowadzając do ogromnej koncentracji gruntów w rękach prywatnych.

I tak; w Indiach niespełna 6% najbogatszych posiada 75% gruntów, w Malezji do 5% najbogatszych należy 53% gruntów¹⁰. Dalszymi konsekwencjami tego stanu są przykładowo manipulacje czynszem i jego stałe podwyższanie pomimo spadającego standardu mieszkaniowego i ogólnego ubożenia ludności.

W błędzie jest ten kto uważa, iż Polski to nie dotyczy. Dotyczy i to z dwojoną siłą, ponieważ obok prywatyzacji mamy do czynienia z reprywatyzacją (czy „oddawania” mienia ich „dawnym” właścicielom). I tak A. Smosarski¹¹ podaje następujące dane:

Tylko w latach 1993 – 2002 liczba mieszkań komunalnych w Polsce uległa zmniejszeniu z 2035,5 tys do 1358 tys a zakładowych z 1412,8 tys do 256,9 tys

Wpisuje się to w kolejną z podstawowych zasad neoliberalizmu – wycofywanie się państwa ze sfery publicznej, czyli jak kto woli; cięcia socjalne (w mowie potocznej). Dla neoliberałów państwo nie może uczestniczyć w czymś tak zbędnym jak sfera socjalna. Ma wyłącznie strzec kapitału i interesów najbogatszych. A więc sfera publiczna musi przestać istnieć a jej instytucje mają zostać sprywatyzowane, skomercjalizowane i poddane prawom rynku.

Szpital ma więc stać się przedsiębiorstwem, którego jednym celem jest przynoszenie zysków. Szkoła ma nie uczyć – ma przynosić zyski, itd., itd.

Nie trzeba chyba nikomu mówić do czego to prowadzi – ograniczenia dostępu do sfery publicznej, które spełniają nie dość, że jedne z najważniejszych potrzeb ludzkich to także należą do kanonu najważniejszych praw człowieka.

Jak widać neoliberałowie traktują je dosyć wybiórczo a krzywda ludzka jest obojętna. Na pewno także każdy z Was pamięta słynny dialog z filmu „John Q”, kiedy lekarz prywatnego szpitala mówi do ordynatora oddziału kardiochirurgicznego:

„nie wiem jak u was, ale u nas to biedaków wykopuje się za drzwi”

Doskonale ilustruje to wygląd skomercjalizowanej, prywatnej służby zdrowia w USA – i do takiego modelu elity polityczne dążą i w Polsce. Nie zważają na to, że ten model służby zdrowia oznacza katastrofę społeczną, którą ilustrują następujące dane z USA:

• 46 mln Amerykanów, czyli 15 proc. społeczeństwa, nie ma ubezpieczenia¹² a przy tym złożenie złamanej nogi może kosztować np. 30 tys. dol., a banalne wyciągnięcie ropy spod paznokcia – 350 dol¹³

Pamiętać również musimy, iż kolejnych 40 mln Amerykanów jest nie stać na lepsze polisy zdrowotne (lub pracodawcy oszczędzają na nich) i muszą zadowolić się najtańszym pakietem, który obejmuje tylko najprostsze schorzenia oraz urazy.

A kto na tym zarabia – bo przecież nie pacjent ?

Oczywiście wielkie lobby farmaceutyczno – medyczne i jak tylko pojawia się propozycja zmiany systemu, to od razu ją sabotują organizując wielkie kampanie „społeczne”.

Mitem jest również jakoby taki system był mniej zbiurokratyzowany czy tańszy. Wręcz przeciwnie – to publiczny system zdrowotny jest znacznie tańszy, albowiem zachodzi tam „efekt piramidy” to znaczy, że każdy na każdego płaci.

Oliwy do ognia dolewa Noam Chomsky, który w felietonie „Opieka socjalna nie jest w kryzysie”¹⁴ pisze:

Stany Zjednoczone mają jeden z najbardziej niewydajnych systemów opieki zdrowotnej rozwiniętego świata, w którym koszty per capita są znacznie wyższe niż w innych krajach i w którym usługi są na znacznie niższym poziomie. System opieki zdrowotnej jest prywatny i to jest jeden z powodów jego niewydolności, gdyż koszty administrowania takim systemem są zdecydowanie wyższe niż koszty administrowania programem Medicare (rządowy program opieki zdrowotnej, który jest w Stanach Zjednoczonych alternatywą dla programów prywatnych) czy publicznymi systemami opieki zdrowotnej w innych krajach. Wysokie koszty to tylko jedna z wielu innych wad prywatnego systemu opieki zdrowotnej.

Obrońca rynku zarzuci zaraz – ale jak to jakoś prywatnej służby zdrowia jest znacznie niższa ? To nie możliwe i doda coś o konkurencji… no tak, wolna konkurencja to kolejna bzdura powtarzana przez neoliberalnych ekonomistów. Podobno zdrowa rywalizacja ma podnosić jakoś usług z korzyścią dla „klienta”.

Tylko nikt nie bierze pod uwagę tego, że konkurencja jest w sama sobie zjawiskiem patologicznym i najczęściej oznacza cięcie na wszystkim – na jakości sprzętu, na personelu, na pacjencie. Tylko jedna „firma” tnie mniej a druga więcej. Jednym słowem wszystkim zależy na tym by zarobić jak najwięcej.

I tylko gdzieś tam posłowie słychać ciche przypomnienie o tym, że szpital to nie przedsiębiorstwo, nie ma zarabiać a leczyć ludzi, niezależnie od ich zamożności.

Neoliberałowie nie zważają na to, iż masowa prywatyzacja, cięcia socjalne oraz liberalizacja rynków i barier ochronnych doprowadziła do ubóstwa i wykluczenia społecznego milionów ludzi – ważne, że generuje ona im zyski.

A zdaje się, że zapomniałem wspomnieć o jeszcze jednej patologicznej cesze neoliberalizmu – do 1973 roku większa część inwestycji zagranicznych generowana była bezpośrednio – poprzez inwestycje fizyczne (np. w produkcje). Od czasów Volckera zyski są generowanie głównie poprzez obrót kapitałowy bez realnej i fizycznej inwestycji (np. w produkcję) co oczywiście tylko zachęca do spekulacji, albowiem tego typu transakcje finansowe wymagają liberalizacji rynków kapitałowych.

Trochę statystyk

Neoliberalizm obiecywał wszystkim (a przynajmniej większości) dobrobyt i wolność. Podczas gdy nastąpiło sprzężenie zwrotne – zamiast powszechnego dobrobytu mamy powszechne ubóstwo a zamiast posuwającej się „demokratyzacji” mamy regres „demokratyzacji” co wydaje się być naturalną konsekwencją powszechnej pauperyzacji społecznej. Coś musi trzymać w ryzach głodnych, biednych, sfrustrowanych i oszukanych przez neoliberalizm.

Fala ubóstwa i polaryzacja ekonomiczna przebiega na dwóch płaszczyznach: krajowym i globalnym, co należy rozumieć jako „stałe zwiększanie się dystansu pomiędzy centrami światowego systemu kapitalistycznego a jego peryferiami pod względem poziomów rozwoju materialnego”¹⁵.

Następstwem tego wszystkiego są rosnące dysproporcje społeczne, przykładowo:

Dane dla USA:

• udział 0,1% najlepiej zarabiających amerykanów w dochodzie narodowym wzrósł z 2% (1978 rok) do 6% (1999 rok)¹⁶
• w latach 1983-1989 majątek 1% najbogatszych Amerykanów wzrósł z 31 do 37%. 10% najbogatszych ludzi włada obecnie 80% nieruchomości niemieszkalnych, 91% majątku przedsiębiorstw, 85% akcji, 94% obligacji. Jak podaje Paul Krugman (2002), najubożsi mieszkańcy USA otrzymywali w 1974 r. 4,3% dochodów ludności, a w 1994 r. już tylko 3,6%¹⁷
• 5% najbogatszych zwiększyło w latach 1974-1994 swój udział w dochodach z 16,5% do 21,2%¹⁸
• 13 tys. najbogatszych rodzin otrzymuje dochody równe 20 mln najuboższych gospodarstw domowych¹⁹
• przeciętna roczna płaca wyrażona w dolarach z 1998 r. wzrosła z 32,5 tys. dol. w 1970 r. do 35,9 tys. w roku 1999, czyli o ok. 10% w ciągu 30 lat. W tym samym czasie roczne wynagrodzenia 100 czołowych prezesów korporacji wzrosły z 1,3 mln dol. – 39-krotność średniej płacy – do 37,5 mln dol., czyli ponad tysiąc razy więcej niż średnia płaca zwykłego pracownika²⁰

Świat:

• rozsiew dochodów 1/5 mieszkańców zamieszkujących kraje najbogatsze oraz 1/5 z krajów najbiedniejszych wynosił w 1999 roku 74 do 1, choć jeszcze w roku 1990 wynosił on 60 do 1 a w 1960 tylko 30 do 1²¹

A jak to wygląda w Polsce ?

• w 2007 roku 6,6 % społeczeństwa żyło poniżej minimum egzystencji, co daje 2,5 miliona osób. Wynika z tego, że co 25 mieszkańca miasta i co 10 mieszkańca wsi nie stać na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem w zeszłym roku wynosił 14,6 % społeczeństwa, natomiast wskaźnik zagrożenia skrajnym ubóstwem wynosi 8 – 7 %²²
• Polska znajduje się na 4 miejscu na świecie pod względem nierówności dochodowych OECD zaraz po Meksyku, USA oraz Turcji²³²⁴. W związku z tym Polska charakteryzuje się największym rozwarstwieniem społecznym spośród wszystkich państw Unii Europejskiej i wskaźnik rozwarstwienia społecznego w Polsce wynosi 13,5:1. Oznacza to,że najbogatsi w naszym kraju zarabiają niemal 14 razy więcej niż najbiedniejsi²⁵

To nie koniec złych wieści – skala nierówności będzie się u nas powiększać, ale przecież kapitalizm ma w służbie mitologię i obiecuje nam kariery „od pucybutów po milionerów”.

“]

Skala ubóstwa w Polsce [PCK/GUS

Jaki jest tego sens – ofensywa klas uprzywilejowanych i w czyim interesie ?

Ideologia „neoliberalna” narodziła się w latach 70-tych XX²⁶ wieku jako odpowiedź „ekonomii klasycznej” na „kryzys akumulacji”. W jego wyniku i w wyniku wzrostu frustracji, niezadowolenia społecznego a także rodzących się nowych programów ekonomicznych odrzucających kapitalizm (np. Plan Rehna – Meidnera²⁷) elity ekonomiczne i polityczne poczuły się zagrożone.

Wymyślono (jak woli – spopularyzowano starą koncepcję) więc neoliberalizm i opakowano w piękne frazesy o „powszechnym dobrobycie”, „wolności jednostki” i „prawach człowieka”.

Można jednak powiedzieć, iż celem neoliberalizmu było zaostrzenie władzy klasowej i odbudowa warunków sprzyjających akumulacji kapitału i restauracji władzy elit ekonomicznych.

Czy ktoś kiedyś zastanawiał się skąd wielkie „niezależne” ośrodki badawcze, „think – tanki” (jak np. Institute of Economic Affairs²⁸) biorą pieniądze na swoją krucjatę przeciw interwencjonizmowi państwowemu ?

Otóż mają one ogromne polityczne oraz finansowe wsparcie ze strony grup najbogatszych oraz liderów korporacji, w których interesie leży przecież ideologia „neoliberalna”. I to właśnie z tej przyczyny na początku lat 70-tych „Krajowe zrzeszenie producentów” w porozumieniu z „Izbą Handlową USA” zgromadziło kolosalne fundusze na lobbing zalewając kraj książkami, broszurami czy ulotkami przedstawiające „neoliberalne wartości”.

Oficjalnie powodem tej kampanii miała być reakcja „świata biznesu” na „agresywną” działalność organizacji społecznych i zawodowych. W praktyce chodziło o przygotowanie gruntu pod ekspansje neoliberalizmu i odrzucenie „New Dealu”.

W związku z tym rozpoczęła się ofensywa w szkołach, w college’ach, w prawodawstwie, po to by zmienić sposób myślenia „ludzi o biznesie”. Niedługo potem narodziło się „Krajowe Biuro Badań Ekonomicznych” (EBER), które celem było tworzenie „analiz, podstaw filozoficznych, artykułów ekonomicznych, etc.” promujących nowy typ spojrzenia.

Oczywiście nie trzeba wspominać, iż prawie połowa budżetu tej organizacji pochodziła z datków firm znajdujących się na liście „Fortune 500”.

„Jak brednie zwojowały świat”, czyli – jak ogłupić społeczeństwo ?

Jak to możliwe było, że brednie które nie mają krzty współczucia, wrażliwości, odrzucające formy solidarności, sprawiedliwości i dobra społecznego oraz w końcu (ulubione przez chrześcijan) wartości rodzinne – podbiły świat ?

Duże znaczenie ma tutaj proces, który Alain Blihr określa mianem „nowomowy neoliberalnej”²⁹ czyli postępujące odwracanie znaczeń znanych nam pojęć lub nadawanie im zupełnie nowej konotacji.

Stąd też bez większych oporów neoliberałowie mogli sobie za hasła przewodnie obrać idee „demokracji” oraz „wolności”. Są to w końcu bardzo pięknymi oraz silnymi słowami, które mogą mieć różne znaczenia i zastosowania. To dzięki lansowaniu tych haseł, neoliberalizm odniósł taki sukces w krajach anglosaskich. Zdaniem większości badaczy „wolność” to dla „Amerykanów słowo klucz”. Wystarczy akcentować tę wartość, niezależnie co ze sobą niesie, a otworzy ono wszelkie wrota.

Oczywiście kontekst jakim in nadają apologeci wolnego rynku powodują korozję w ich tradycyjnym znaczeniu.

Dlaczego ?

Bo dzięki sprawnej akcji propagandowej współcześnie większość publicystów, badaczy czy szeroko rozumianej „opinii publicznej” utożsamia wolność z wolnym rynkiem. Proste – tam gdzie nie ma wolnego rynku, nie ma wolności.

Nasuwa się prosty wniosek – w Meksyku, na Haiti, na Dominikanie, w Iraku istnieje wolność i budowana jest demokracja, albowiem wprowadzono tam najbardziej radykalne reformy rynkowe. Nie zważa się jednak na fakt, tyranii, represji, codziennych mordów, fałszerstw wyborczych czy zakazu działalności związkowej w tych państwach.

Doskonale ilustrują nam to tzw. „wytyczne Paula Bremera”³⁰, który łamiąc wszelkie konwencje wojenne³¹ stworzył plan deregulacji i prywatyzacji gospodarki irackiej mając nadzieję, na „ogólne podniesienie dobrobytu ogółu mieszkańców Iraku” oraz, że będą one stanowić „gwarancję swobód jednostki”.

Następstwem tych wytycznych było pogłębienie katastrofy humanitarnej kraju oraz przekazanie w ręce zachodnim koncernów całych złóż ropy irackiej.

Współcześnie, to zwolennicy kapitalizmu uznali się za jednych (i prawdziwych) rzeczników wolności. Konsekwencja tego jest tylko jedna: przyjęcie twierdzenia, iż wolny rynek stanowi nierozłączną część demokracji. Jest to szczególnie widoczne w przypadku większości państw tzw. „postkomunistycznych”, w których nastąpiła „fetyszyzacja” zasad rynkowych i zepchnięcie na margines wszelkich alternatyw.

Ale czy dla człowieka wybór marki „laptopa” spośród 10-15 marek dostępnych na rynku poprawia jego sposób odczuwania „wolności” i to w momencie kiedy nie stać go na chleb ?

Neoliberałowie lubują się w tego typu frazesach – nie zważając na fakt, iż demokracja (nawet ta w parlamentarnym wydaniu) oraz wolny rynek wymagają dwóch zupełnie różnych typów osobowości. Wolny rynek potrzebuje otępiałego, biernego o łatwego do manipulacji człowieka, którego zamieni w „konsumenta”. Demokracja wymaga świadomego i aktywnego uczestnika, który wie czego chce. Stąd też te dwie rzeczy są nie do pogodzenia.

Można wyjść oczywiście od samych podstaw na których bazuje neoliberalizm – kapitalizmu. Czy kapitalizm promuje wolność ?

Otóż nie !

Slogany jak „wolny wybór”, „równość szans”, etc. są wyłącznie pustymi frazesami. Nie ulega przecież żadnej wątpliwości, iż system ten oparty jest na podporządkowaniu, hierarchii, „terrorowi ekonomicznemu”, wyzysku czy alienacji jednostki i społeczeństwa. W tym systemie wolnym jest ten, kto posiada kapitał.

Mało tego – zdaniem profesora Błuszkowskiego samo istnienie sektora publicznego stanowi obecnie jeden z gwarantów na demokratyczność państwa³². Podporządkowanie go dyktatowi rynku poprzez prywatyzację (czasem zręcznie nazywaną „komercjalizacją”) zagraża demokratyczności państwa.

Mówiąc o ekspansji neoliberalizmu nie wolno również pominąć nachalnej propagandy, opłacanej przez Izbę Handlową USA czy EBER o której pisałem wcześniej. A także o eksporcie neoliberalizmu za pomocą siły militarnej (Irak) czy finansowej (Meksyk, Polska).

Leszek Balcerowicz ma jedną wspólną cechę z Leninem – tak jak wódz Rewolucji Październikowej jest wiecznie żywy. Nawet zza politycznego grobu straszy On Polaków doradzając rządzącym jak “słusznie” postępować.

Co więcej nie znajduje odbicia w logice bo mimo postępującego kryzysu gospodarczego, Balcerowicz dalej “jak ten koń z klapkami na oczach, nie zmienia swojej mantry o dobrodziejstwach wolnego rynku” – słusznie zauważył Piotr Bojko w Trybunie Robotniczej.

Wniosek nasuwa się więc sam – rządy się zmieniają, ekipy się zmieniają i nawet hasła się zmieniają a Balcerowicz zostaje. Jak nie w randzie ministra finansów (1989 – 1991, 1997 – 2000) czy jako Prezes NBP (2001 – 2007) to jako “wolny strzelec i obserwator”, który radzi. Środowiska liberalne traktują go jako nieomylne guru polskiej gospodarki, którego autorytet jest niepodważalny.

Jest to wskroś niebezpieczne, albowiem nawet teraz kiedy Leszek Balcerowicz nie pełni żadnej funkcji, sprawujący władzę odwołują się do jego koncepcji. Jest to strasznie naiwne, ale za tą naiwność płacą najubożsi, których najwięcej kosztowały terapie szokowe i zaciskanie pasa.

Niestety, mimo tego że dysponujemy obrazem biedy w Polsce, kosztów społecznych oraz kosztów ekonomicznych tych reform, w przekazie medialnym nie istnieje nikt poza Balcerowiczem. To były prezes zawładną wszystkim i wygląda na to, że tylko On ma monopol na bycie ekonomistą.

Z tym ma jednak problem. Nawet jego środowisko murem za nim nie stoi. Swego czasu, profesor Kołodko bardzo trafnie Balcerowicza określił jako “wyznawcę liberalizmu a nie naukowca”.

Stąd też aż dziw mnie bierze, że tych dogmatów szaleńca, który wpędził miliony Polaków w nędzę i skutecznie zdemontował polską gospodarkę, ktoś w ogóle słucha. Na domiar złego nie dość, że słucha to wciela te dogmaty w życie.

Z drugiej strony nie ma co się dziwić, główny nurt polityki i mediów innego punktu widzenia nie dopuszcza, stawia wyżej partykularne interesy kapitału od ludzi pracy. Przyjęliśmy najgorszy model transformacji ustrojowej, gdzie kapitał jest ważniejszy od pracy i człowieka, to teraz musimy za to płacić.

Czas błędów i wypaczeń

W oczach i ustach liberalnych mediów i polityków uchodzi za genialnego autora przemian wolnorynkowych w Polsce. Zapominając przy tym, że Balcerowicz nie robił nic innego jak wykonywanie zaleceń Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego, których celem było zniszczenie polskiej gospodarki, uzależnienie jej od siebie i stworzenie rezerwatu taniej siły roboczej.

Z resztą o dobrodziejstwach owych przemian bardzo szybko na własnej skórze przekonały się rzesze zwykłych Polaków. Wprowadzono w Polsce najgorszy model gospodarki neoliberalnej, nie licząc się ze zdaniem oraz dobrem większości z nas.

Taktyka Balcerowicza, tj. “zaciskanie pasa”, trwać miała przez pół roku przeciąga się do dzisiaj. Prywatyzował wszystko, nawet sektor usług publicznych, deregulował gospodarkę, ciął socjal, ograniczał rolę państwa – wszystko odbywało się kosztem najuboższych.

To była stara mantra powtarzana w każdym państwie: macie kryzys, transferujecie się – to musicie ograniczać świadczenia, zaciskać pasa, równoważyć budżet... tutaj Balcerowicz nie wymyślił nic oryginalnego, możliwe jednak, że zrobił to najgorzej jak tylko mógł.

Tylko po co to wszystko ??? W imię czyich interesów ?

Nie uchroniło nas to przed kryzysami w latach 90-tych, nie uchroniło nas przed biedą i upadkiem naszej gospodarki – wręcz przeciwnie, przyspieszyło ten proces. No aż w końcu nie uchroniło nas nawet przed obecnym kryzysem…

…i nagle widzimy USA zachowujące się w kryzysie jak nie wierny mąż – podobnie jak Europa Zachodnia wracają do modelu keynesowskiego po krótszym bądź dłuższym romansie z neoliberalizmem. Cóż empirycznie najbardziej po dupie dostały właśnie państwie jak najbardziej urynkowione, dla przykładu Łotwa i Estonia, ale o tym w naszych mainstreamowych mediach nie warto wspominać.

Nikt na świecie, poza dogmatykami od Friedmana, nie wierzy już w “niewidzialną rękę rynku“ i inne wolnorynkowe bzdury.

No właśnie nikt, poza polskimi elitami, które nadal zapatrzone w Balcerowicza jak w Jezusa na Krzyżu, dokonują gwałtu na państwie i społeczeństwie polskim.

AWS

Wróćmy jednak do tematu. Ciekawi mnie także epizod Balcerowicza jak był ministrem spraw

Nie wiadomo czemu, wchodząc do rządu Jerzego Buzka uznał za konieczne “schłodzenie” gospodarki i zmniejszenie popytu wewnętrznego. No cóż, dopiął swego, ograniczył wzrost gospodarczy (który przed objęciem rządów przez AWS wynosił 5 proc.) poprzez zmniejszenie pensji minimalnej, rent oraz emerytur. Tuż obok pojawiła się rzesza 3 mln bezrobotnych – czyli największe bezrobocie w środkowo – wschodniej Europie i Unii Europejskiej.

Balcerowicz dalej jak mantrę przekonywał nas, że to wina “pensji minimalnej”, która jego zdaniem była za wysoka. Na nic zdawały się fakty i dane stawiające sprawę jasno: w Polsce pensja minimalna była najniższa w całej Europie a jednocześnie mieliśmy największe bezrobocie. Balcerowicz nie zważał na to i nadal narzucał swoje wybujałe teorie dotyczące pensji minimalnej, niszcząc ludzi pracy jak pasożyt.

Mało tego, za czasów rządów SLD obniżono przecież wynagrodzenia za nadgodziny, ułatwiono zwalnianie pracowników (w dobie bezrobocia) a bezrobocie jakoś nie spadło, za to obniżył się poziom życia pracowników.

Społeczne skutki reform Balcerowicza są fatalne dla naszego kraju. Doprowadził do upadku PGRów wraz z pozostawieniem bez środków do życia jego pracowników, upadku wielu przedsiębiorstw, ogromnego bezrobocia, najniższej w EU pensji minimalnej i powiększającej się przepaści społecznej.

Cóż jesteśmy krajem w którym 12 proc. ludzi żyje poniżej minimum egzystencji a kolejne 25 proc. na jego granicy. 25 proc. polskich dzieci nie dojada. Pozostajemy praktycznie bez ochrony socjalnej oraz przestrzeganych praw pracowniczych. Jesteśmy państwem z jednym z najgorszych systemów zdrowotnych w całej Unii Europejskiej oraz jednym z nie wielu gdzie różnice w rozwoju pomiędzy nami a krajami zachodnimi praktycznie nie maleją. To wszystko zawdzięczamy Balcerowiczowi.

To dzięki Panu Balcerowiczowi sprywatyzowano nasz system emerytalny, czego skutkiem będzie drastyczne obniżanie tych świadczeń nawet w stosunku do poprzednich stawek. Jak się szacuje, średnia stawka emerytalna wyniesie całe 35% wcześniejszego wynagrodzenia a zaoszczędzić nic nie zaoszczędzimy wbrew temu co mówił były minister.

To Pan Balcerowicz jako prezes NPB zdołał zlikwidował polski system bankowy, to dzięki jego zasługom Polska należy do nie licznych państw świata bez wpływu na sektor bankowy. Nie dość, że 80% kapitału bankowe w Polsce pochodzi zza granicy, to Balcerowiczowi udało się ziścić największego marzenia liberałów – zmonopolizować ten sektor, ponieważ ponad 50% tego rynku należy do 5 głównych banków.

A cała niezależność NPB i jego prezesa polegała na nieliczeniu się z interesami społeczeństwa i opinią publiczną.

Nawet teraz

Najciekawsze, że Balcerowicz swoich rad udziela ze Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywa jako gość Petersen Institute of International Economics. Jak każdy amerykański instytut i ten także deklaruje się jako niezależny – choć utrzymywany jest z dotacji amerykańskich korporacji. Szefem instytutu jest Peter G. Peterson związany z The Blackstone Group. Jesienią 2007 r. wg Vanity Fair był on już na czwartym miejscu wśród najbardziej wpływowych ludzi światowej gospodarki, a rok wcześniej na 24 miejscu! Skąd ten nagły skok? Ano The Blackstone Group to jeden z najbardziej żarłocznych funduszy inwestycyjnych świata. Wykupuje nieruchomości, media, technologie, branżę spożywczą, parki rozrywki i służbę zdrowia! Wykupuje, by szybko zarobić, toteż pierwszymi jej ofiarami są pracownicy przejętych przedsiębiorstw.
Wprawdzie grupa sporo straciła na Wall Street w wyniku kryzysu, ale potrafi sobie dobrze radzić – także dzięki koneksjom w świecie polityki. To właśnie ta grupa wraz z J.P. Morgan jest globalnym koordynatorem programu zbywania aktywów AIG, doprowadzonego przez kryzys do upadłości.
Tak więc, Balcerowicz mówi, w co wierzy, a płacą mu ci, którzy wiedzą, że to co mówi, to im się opłaca.

Od wielu już lat oficjalny dyskurs w jakiejkolwiek debacie politycznej na temat reżimów, terroru, autorytaryzmu sprowadza się do jednego: do stałego oskarżania “Państwa komunistycznego” poprzez pryzmat “Czarnej księgi komunizmu”. W konsekwencji powszechna jest opinia – że “tam gdzie wolny rynek, tam i wolność oraz demokracja” a doktryna Miltona Friedmana jest “powszechnie akceptowaną doktryną przez rządy na świecie”.

Stoję na stanowisku, iż jest to takie samo kłamstwo jak kłamstwem jest twierdzenie, że istniało “Państwo komunistyczne” (jakby komunizm nie odrzucał państwa?). Być może nawet, jest to największy sukces propagandowy zwolenników Friedmana oraz leseferyzmu ostatnich dwóch, może nawet trzech dekad.

W mainstremowych mediach, w oficjalnych podręcznikach do historii czy ekonomii, każda z historii tych ultraliberalnych teorii jest tak wybielona, że stała się wręcz sztucznie nieskazitelna. Nie chodzi tu nawet o sam aspekt, że “autorzy” owych publikacji zapominają o najbardziej nie ludzkim czy antyspołecznym charakterze tych teorii oraz o ich wymiarze i skutkach społecznych (bieda, wyzysk, brak opieki socjalnej, brak stabilności).

Nie wiem nawet czy jesteśmy w sobie wyobrazić i opisać ogrom krzywd, cierpienia, niesprawiedliwości jakie wyrządzają te systemy ludziom. Jak zmuszają ich do życia w nędznych warunkach, w lepiankach, bez wody, prądu, jedzenia, przy jednoczesnym braku szans na lepsze jutro i jakiejkolwiek pomocy. Przy jednoczesnym braku dostępu do służby zdrowia, edukacji czy nawet pracy a jak już to na półniewolniczych warunkach.

Chodzi tu także o prosty fakt, w żadnym państwie gdzie wprowadzano myśl Miltona Friedmana czy inne skrajnie liberalne teorie, zwyczajnie to się nie powiodło. Doktryny te zawodziły, powodując tylko spustoszenie społeczne oraz ekonomiczne.

Najlepszy przykład stanowili Chile. Po puczu do Chile przybywa Milton i jego “chłopcy z Chicago” z gotowym pakietem reform. Skutkiem była klęska humanitarna i ekonomiczna. W końcu lat 80-tych miało najniższe PKB na osobę w całej Ameryce Łacińskiej i było ono niższe niż za czasów rządów Allende. Bezrobocie w ostatnich miesiącach rządów Pinocheta wynosiło ponad 16% a produktywność była niższa o 10% niż za Allende. Można więc śmiało mówić, że największym cudem gospodarczym Chile jest to, że w ten cud świat uwierzył.

Poniekąd o Miltonie i jego teoriach świadczą reakcje w jego ojczyźnie. Nie bez powodu magazyn “Time” Friedmana uznał za “szkodliwego chochlika” w 1969 roku.

Całkowicie pomija się jeszcze jeden wymiar: żadna z tych doktryn nie może być wprowadzona w systemie (reżimie) demokratycznym. Następuje wtedy zbyt duży opór społeczny. Dlatego właściwie wszelkie eksperymenty liberalizmu tego typu przeprowadzano w krwawych dyktaturach jak Chile, Argentyna czy obecnie Meksyk.

Zmierzamy do sedna sprawy. Zawsze z krucjatą kapitalizmu idą w parze reżimy, wojskowe zamachy stanu, dyktatury, tortury, terror, represje, mordy polityczne. Brutalne metody stosuje się zarówno wobec jednostek jak i całych grup.

Oczywiście najlepszym przykładem pozostają państwa Ameryki Łacińskiej, jak Chile, Argentyna Brazylia, Paragwaj, Ekwador, Nikaragua, Gwatemala – tak naprawdę to cała iberoamerykańska strefa została poddana temu eksperymentowi. Zawsze z takim samym skutkiem: powszechną biedą, przepaścią społeczną, zapaścią ekonomiczną, dziką prywatyzacją, uzależnieniem od USA, brakiem dostępu do szkolnictwa czy służby zdrowia. Przy okazji zawsze pojawiały się represje, terror, tortury i mordy.

W samej Ameryce Łacińskiej liczba ofiar sięgnąć może nawet 1 mln. Jednak, o ile w przypadku “komunizmu” liczbę ofiar i ogromu tragedii tego systemu jesteśmy w stanie ocenić, to tak w przypadku neoliberalizmu już nie. Nie jesteśmy w stanie pojąć i policzyć ile krzywd ludzkiej się polało, ogromu tragedii, biedy, nędzy.

Do tej pory w Polsce trwa ostry spór co do oceny i szacunku ofiar “reform” oraz “terapii szokowej” Balcerowicza. Nie wiemy ile osób zepchnięto na margines skazując ich do życia w skrajnej nędzy. Nie wiemy ile w tym czasie ludzi umarło z powodu głodu czy po prostu bied. Skutki tych reform ponosimy do dzisiaj – chociażby poprzez skalę ubóstwa w Polsce.

Wystarczy jednak spojrzeć, że w szczytowym momencie tychże reform wskaźnik samobójstw wzrósł w Polsce o 400%. Dzięki temu możemy zrozumieć ogrom tragedii ! Nie trzeba być chyba psychologiem społecznym by dostrzec związek pomiędzy sytuacją materialną (gospodarczą) a plagą samobójstw. Skądinąd dlatego słusznym pomysłem wydaje się wola postawienia Leszka B. przed sądem i osądzenie go, podobnie jak dzisiaj sądzi się Jaruzelskiego czy Kanię.

Jak wyglądało życie w Rosji po załamaniu w 1999 roku ? Jak żyje się Chińczykom gdy ten kraj wkroczył na jedyną słuszną drogę kapitalizmu ? A jak się żyje Meksykanom ?

A co się stało po huraganie “Katrina” ? Tysiące ludzi straciło dach nad głową, tysiące zostało zepchniętych do życia w slumsach ? Jaka była na to reakcja ?

Masowo burzony mieszkania komunalne a na ich miejsce buduje się luksusowe osiedla. Sprywatyzowano system szkolnictwa a ludzi biednych pozostawiono na lodzie.

W tym wszystkim powinno nas zdumiewać jedno. Gdy się mówi o skali ofiar “komunizmu”, to stawia się najczęściej tezę, że to sama ideologia “komunistyczna” jest winna ogromowi zbrodni a nie poszczególne jednostki wypaczające tenże idee. Tym samym od razu stawiamy tezę, że “komunizm” ze swej natury jest totalitarny czy też autorytarny.

Natomiast gdy rozmawiamy o represjach czy mordach dokonanych w imię wolnego rynku, mówi się o wypaczaniu idei przez jednostkę. Acz najczęściej i tak następuje tłumaczenie: “bo bronił nas przed komunizmem, który by wymordowałby dwa razy więcej ludzi”. Tylko skąd my  mamy to wiedzieć ? Czytamy w umysłach “komunistów” i wiemy, że chcieli wymordować dwa razy więcej ludzi ?

Allende jakoś nie mordował, Castro mimo represji – również, Chavez obecnie także nie (baaa Wenezuela pnie się do góry jeżeli chodzi o wolność prasy), ale za to nadal liberałowie mordują w Meksyku czy Kolumbii.

Następuje tutaj pewne odwrócenie. Oczywiście, ideologia “komunistyczna” nie jest bez winy, nie oznacza to jednak że wszystkie rządy (mniej lub bardziej prawdziwych) komunistów są zalane potokiem krwi. A co w takim razie z krucjatą kapitalizmu ?

Zamachy stanu, pucze, represje, tortury (i to wymyślne), masowe mordy, eliminacja poszczególnych grup społecznych. Tu się właśnie mówi o “wypaczeniu”. Spójrzmy jednak obiektywnie – to czy czasem właśnie Milton Friedman nie mówił o “czystej kartce” (czyli burzeniu starego porządku, instytucji publicznych, etc), niszczeniu wszelkiego oporu, wprowadzania kapitalizmu szokiem, zaskoczeniem, siłą – jak nam to świetni przedstawiła Naomi Klein w “Doktrynie Szoku”.